مقاله طوفان سرخس

    —         —    

ارتباط با ما     —     لیست پایان‌نامه‌ها

... دانلود ...

بخشی از متن مقاله طوفان سرخس :

مقدمه
سرخس در فاصله ی 185 کیلومتری شمال شرقی مشهد قرار دارد و از حیث وجود منابع ارزشمند گاز طبیعی و تاسیسات پالایشگاه خانگیران وسایر قطبهای اقتصادی و نیز به دلیل مجاورت از شمال و همسایگی با ترکمنستان وقرارداشتن در مسیر جاده ابریشم از جایگاه ویژه ای برخوردار است .

سرخس در گذشته جلوه مراتع سرسبز آن به مثابه نگین در خشانی بر پهنه وسیع ایران می درخشید. اما اینکه این چهره تابناک به دلیل بهره برداریهای بی رویه , گرد آلود وخسته ازقهر طبیعت و سیلی دوست گشته است در تیرماه سال 85 این شهرستان به دفعات مورد تهاجم طوفانهای شن قرار گرفته و تنها در دی ماه حداقل 5 نوبت طوفانهای سهمگین شن شرایط زیستن را برای مردم سرخس در روستاهای گنبد لی , الله نظر , ابمال , یازتپه و ; به طورکامل مختل نموده است .

و علاوه بر آن خسارات زیادی به اماکن اقتصادی منطقه به ویژه چاه های گاز خانگیران , منطقه ویژه اقتصادی سرخس یا روستا های منطقه و مناطق مسکونی وارد نموده است . در سالهای اخیر گام های مثبتی در چند نقطه سرخس از جمله صمد آباد, گنبد لی و ; با هدف مقابله با فرسایش بادی برداشته شده است ولی با توجه به حجم و شدت طوفانهای جاری اقدامات به عمل آمده کافی نبوده و با توجه به وضعیت به وجود آمده اثر بخشی خود را به تدریج از دست داده است.

عومل موثر در ایجاد و تشدید فرسایش بادی (طوفانهای شن )
1 عوامل طبیعی :
1- ارتفاع از سطح دریا : سرخس با ارتفاع 250 تا 256 متر از سطح دریا در یکی از پست ترین نقاط ارتفاعی استان واقع گردیده است.
ب – مکان یابی مناطق برداشت

بادهای فرساینده که ازسمت شمال و از روی دشت قره قوم واقع در جمهوری ترکمنستان می آیند در این منطقه از سرعت آنها کاسته شده و باعث ایجاد شنزار و تپه های ماسه ای در این منطقه می شوند. همچنین دشت ابرفتی که توسط رودهای جاری در منطقه ایجاد گردید. به علت نداشتن پوشش گیاهی مناسب مکان مناسبی برای برداشت ماسه های روان گردیده است .
بنابر این برخی از ماسه های روان منطقه از کشور ترکمنستان به کشور ایران می آیند که لزوم همکاری مشترک در این زمینه کاملا احساس می گردد.
بررسی های انجام شده نشان میدهد که برخی از رخساره های منطقه نقش بیشتری در تولید ماسه و ایجاد فرسایش بادی دارند به همین دلیل مکان یابی مناطق برداشت به کمک عوامل مطالعاتی و به شرح زیر صورت گرفت .

 

بررسی و شناسایی رخساره های ژئو مورفولوژی با تاکید بر موفودینامیک باد
رخساره های موثر در این منطقه عبارتند از : دشت سرپوشیده که مکان بسیار مناسبی برای کشاورزی می باشد در این رخساره هر جا که ازنظر پوشش گیاهی فقیر است , بسیار حساس به فرسایش شده و منشا بسیار مهمی از نظر تامین ماسه های روان گردیده است . همچنین دشت قره قوم و رخساره های حساس آن از دیگر رخساره های برداشت و تامین ماسه برای این منطقه تحت تاثیر فرسایش بادی محسوب می شود.

عوامل بیابانی شده و ایجاد طوقان شن :
1- عوامل طبیعی : شامل اقلیم شهرستان , جنس خاک , نوع پوشش , عوامل جغرافیایی و فیزیوگرافی عومل زمین شناسی ,ارتفاع از سطح دریا.
2- عوامل انسانی : شامل ازدیاد جعیت و عدم وجود مشاغل مناسب در منطقه که باعث تخریب مراتع منطقه توسط مردم و تبدیل زراعت های دیم کم بازده شخم و شیار مرتعی به صورت تخریب مراتع , چرای مفرط دام , قطع درختچه ها و بوته کنی
برای شناسایی منشا رسوبات بادی در منطقه تحت تاثیر فرسایش بادی سرخس از روش مکان یابی مناطق برداشت می باشد استفاده گردیده است .
الف ) جهت یابی مناطق برداشت

برای تشخیص جهت حرکت باد غالب و همچنین محل برداشت ماسه های روان ازشکل تپه های ماسه ای , مطالعه رژیم باد و شناسایی بادهای فرساینده و موثر و نیز اطلاعات محلی که از طریق پرسشنامه بدست آمده کمک گرفته شده است.

جمع آوری اطلاعات منطقه ای از طریق پرسشنامه های محلی
اطلاعات بدست آمده از شهرستان سرخس و روستاهای واقع در منطقه و نیز کارشناسان مجرب منابع طبیعی سرخس و همچنین پرسشنامه های تکمیل شده در منطقه از اهالی محل حاکی ازآن است که در این منطقه یک باد فرساینده واصلی از سمت شمال به جنوب می وزد و نیز یک باد فرعی با جهت جنوب شرقی به شمالغربی وجود دارد که از فرسایندگی کمتری برخوردار بوده و خیلی نقش در فرسایش بادی منطقه ندارد.

بررسی مورفولوژی عمومی واحد تپه های ماسه ای منطقه
تپه های ماسه ای در این منطقه به طور کامل شکل نگرفته اند و هنوز در مراحل اولیه شکل گیری می باشند و مرجع خوبی برای تشخیص نمی باشند ولی از روی ریپل مارک های ایجاد شده و نیز نبکاهایی که در پای بوته ها ایجاد گردیده می توان تا حدودی جهت باد را حدس زد . جهت باد به وسیله GPS و شکل نبکاهای موجود بدست آمد که شامل یک باد غالب اصلی ازسمت شمال به جنوب و یک باد فرعی که از جنوب شرقی به شمال غربی می وزد می باشد.

شناسایی و بررسی منشا رسوبات بادی منطقه تحت تاثیر فرسایش بادی سرخس
این منطقه دارای مساحتی بالغ بر 176062 هکتار می باشد که در مختصات جغرافیای تا عرض شمالی و تا طول شرقی واقع شده است که سرخس و اراضی و تاسیسات اطراف آن را در برمی گیرد. این منطقه در نقشه توپوگرافی با مقیاس 250000 : 1 سرخس به شماره NI41-13 قرار دارد.

از کل مساحت منطقه تحت تاثیر فرسایش بادی مساحتی برابر 110687 هکتار آن جزو مناطق برداشت (O) می باشد که از این سطح 24187 هکتار جزو مناطق برداشت با شدت زیاد (O1) , 5470 هکتار آن در منطقه برداشت با شدت متوسط (O2) و مابقی آن به مساحت 31750 هکتار جزو مناطق برداشت با شدت کم (O3) می باشد.
وسعتی برابر 31375 هکتار از این منطقه در منطقه حمل ( تماما با شدت زیاد (T1) و 34000 هکتار مابقی جزو منطقه رسوب می باشد که از این سطح 12437 هکتار تپه های ماسه ای فعال (S1) , 15625 هکتار آن تپه های ماسه ای نیمه فعال (S2) و مابقی به مساحت 5937 هکتار جزو تپه های ماسه ای با فعالیت کم , بدون فعالیت (S3) می باشند.

شناسائی کانون های بحرانی فرسایش بادی در شهرستان سرخس
این شهرستان دارای سه کانون بخرانی فرسایش بادی به نام های کانون بحرانی فرسایش بادی یازتپه و پاسگاه مرزی خانگیران , کانون بحرانی فرسایش بادی گنبدلی و آب مال و کانون بحرانی فرسایش بادی صمد آباد می باشد. در 5 سال اخیر شدت فرسایش بادی در این شهرستان بسیار شدید بوده و مشکلات عدیده ای برای مردم منطقه مخصوصا اهالی گنبدلی و وسلیل نقلیه عبوری از جاده ترانزیت مشهد – سرخس و تصویب آن و اجرای بخشی از پروژه های پیش بینی شده در آن شامل , مالچ پاشی , نهال کاری و بذر کاری تا اندازه ای از مشکلات منطقه کاسته شده ولی این فعالیت ها کافی نبوده و پروژه های پیش بینی شده در طرح باید به طور کامل اجرا شود تا مشکل فرسایش بادی در منطقه حل گردد.

کل مساحت کانون های بحرانی فرسایش بادی در این شهرستان طبق بررسی ها و برآوردهای انجام شده 59686 هکتار است که از این سطح 42500 هکتار آن دارای شدت زیاد (C1) و مابقی به مساحت 17186 هکتار دارای شدت متوسط (C2) می باشد. از این سطح 24187 هکتار آن در منطقه برداشت با شدت زیاد (O1) , 2312 هکتار آن در محدوده برداشت با شدت متوسط (O2) ,12437 هکتار آن در منطقه رسوب با فعالیت زیاد (S1) ,15625 هکتار درمنطقه ریوب با فعالیت نیمه فعال (S2) و 5125 هکتار آن در منطقه رسوب با فعالیت کم (S3) واقع شده است.

طبق بررسی های به عمل آمده کل خسارت وارده به منابع اقتصادی , زیستی , راه های مواصلاتی و اماکن سالیانه حدود 5415717 هزار ریال می باشد.

1- اصول اولیه هواشناسی
باد یا حرکت هوانسبت به سطح زمین اصولا تفاضل گرمای خورشیدی هوا در مناطق مختلف سطح زمین می باشد این نفاضل باعث می شود که ستون هوا در هریک از این مناطق دارای ارتفاع متفاوتی باشد. بنابر این نقاط هم ارتفاع فشارهای متفاوتی وجود دارد که باعث نیروهای افقی شده و متعاقبا حرکت افقی هوا را ایجاد می کند. این حرکت نیروهای دیگری مانند نیروی انحرافی یاکسریولیس( در اثر دوران زمین ) و نیروهای بازدارنده ( اصطکاک سطح زمین و هوا ) را بوجود می آورد. در حالت یکنواخت حرکت هوا باباقیمانده ای از نیروهای گرادیان فشار , که یولیس , گریز از مرکزو اصطکاک مشخص می گردد. نیروهای باد مورد نظر در طراحی سازه ها به وسیله ی دو سیستم بزرگ مقیاس ( مانندگردبارهای بسیر گرم ) و بادهای محلی (مانند بادهای خون , اثرجت , برا و تورنادو ) به وجود می آیند.

– ظهور ابرهای سیرواستراتوس علامت نزدیک شدن هوای طوفانی بوده این ابرها به شکل گلوله ی پشمی هستند که به علت شفا فیت خورشید و ماه و ستارگان از پشت آنها قابل رویت هستند.
3 – موقعیت جغرافیایی : شهر سرخس در همسایگی جنوب صحرای بزرگ قره قوم ترکمنستان قرارا دارد و از این رو شدیدا تحت تاثیر عوامل حاکم بر توسعه کویر قرارا دارد و منطقه از نظر طبیعی استعداد پرورش را دارد که همجواری با کویر قره قوم آن را تشدید کرده و اقلیم خشک و سرد را به وجود آورده و فراسایش باد در آب و هوای خشک متداول تر است که بهره وری از زمین شرایط خشک شدن آن را تشدید می کند .
در این رابطه می توان از نامه رئیس اداره هوا شناسی سرخس تحت مضمون زیر یاد کرد :
احتراما به استحضار می رساند در حالیکه رویداد طوفان گرد و خاک به عنوان یک شاخص عدم آسایش در شهرستان سرخس طبق دوره آماری دارز مدت سالنه 45 مورد اتفاق می افتد از ساعت 3 بامداد امروز 30/10/85 وزش باد شدید در منطقه آغاز شده که به علت دوام آن بیشترین سرعت دیده بانی شده ی این باد در ساعت 12:30 ظهر بالغ بر 61 کیلو متر در ساعت رسید و دیدافقی را کاملا محدود نمود و بدیهی است اینگونه طوفنها با توجه به جنس خاک می تواند به حرکت شنهای روان و کندی تردد یا توقف در حمل و نقل جاده ای منجر شود . طوفان روز جاری شهر سرخس یک پدیده محلی خرد مقایس است که روی نقشه های همدیدی استاندارد جوی مرکز پیشبینی شب گذشته خراسان رضوی از قبل جهت صدور اطلاعیه قابل ردیابی و پیشبینی نبوده است شکل گیری این سیستم کاهش قابل ملاحظه ی 13 هکتو پاسکال ر فشار هوا طی 24 ساعت گذشته و افزایش 4 درجه ای در حداقل دمای صبح امروز رابه دنبال داشته است.

 

4- بارندگی : میانگین بارندگی در مدت 18 سال از 64 تا 81 به میزان 9/185 میلی متر گزارش شده است که پراکنش ان در فصل بهار به اندازه 55 میلیمتر , تابستان 2/1, پاییز 8/29 و زمستان 9/99 می باشد. ضمنا میزان بارندگی در سال 84 به میزان 130 میلیمتر می باشد 9/55 میلی متر از میان گین دوره کمتر است حداکثر رطوبط نسبی مربوط به ماه های دی و بهمن به میزان 70 درصد است.

تغییر در بارندگی و الگوهای دما باعث می شود که محصولات کشاورزی به سختی رشد کنند و پوشش گیاهی به صورت پراکنده و تنگ مشاهده می شود. در نتیجه فرسایش خاک شدید تر می شود فعالیت انسان اغلب اثر فرسایش باد بر خاک را افزایش می دهد. ترکیب کوتاه مدت خشکسالی و عملیات زراعی مخرب ,‌یکی از بلایای طبیعی است که در نهایت ممکن است با طوفتنی ماسه ای خطرناکی همراه شود. حداقل مطلق دما در دوره آماری مذکور به میزان 6/18- و حداکثر مطلق دما به میزان 6/46 درجه سانتیگراد می باشد. میانگین حداکثر درجه حرارت گرمترین ماه های سال 9/37 و میانگین حداقل سردترین ماه های سال 1 درجه سانتیگراد گزارش شده است.
مجموع ساعات آفتابی 5/2919 ساعت در سال است که کمترین ساعات آفتابی در دی ماه و بیشترین در تیر ماه است دوره آب و هوای خشک سرخس از اوایل ماه اردیبهشت شروع و در اول آذز ماه پایان می یابد و حدود 7 ماه طول می کشد .

6 – باد : با بررسی گلباد منطقه باد غالب دارای رژیم شمال غربی – جنوب شرقی می باشد که در فصول بهار , تابستان , پاییز و زمستان باد محلی موسوم به باد قبله در جهت عکس , از جنوب و جنوب شرق به سمت شمال و شمال غرب جریان دارد . بر اساس میان گین آمر فصل ماهانه پاییز دارای بیشترین درصد باد آرام و از میانگین سرعت 6/1 متر بر ثانیه بر خوردار است و ماهای خرداد, تیر,‌مرداد, نیز دارای بیشترین درصد فراوانی وزش باد می باشد میانگین سرعت باد 3 متر بر ثانیه و بیشترین درصد فراوانی باد غالب از جهت شمال غربی قرائت شده و در این ماه ها سرخس تحت تاثیر بادهای 120 روز سیتان نیز واقع می شود .

تغییرات درجه حرارت در منطقه بسیار زیاد است و حداکثر آن در تیر ماه است روند کمی باده در منطقه شمالی – جنوبی است ولی بادهای فصبی شرقی – غربی در تابستان و غربی – شرقی در زمستان جریان دارد . علت بادهای تابستانی جابه جایی هوا از مراکز پر فشار صحرای قره قم در ترکمنستان ( موافق جهت حرکت عقربه ساعت ) به طرف مناطق کم فشار ایران (مخالف عقربه های ساعت ) می باشد , در زمستان عکس این حالت صورت می گیرد و انتقال بادها از طرف مراکز پر فشار ایران به طرف مراکز کم فشار است. ذکر این نکته

ضروری است که بادهای غربی – شرقی دارای سرعت زیادی بوده و قادرند که مقادیر زیادی از رسوبات دانه ریز را با خود حمل کرده و موجب تخریب خاکهای سطحی گردند. لذا تشکیل تپه های بادب و حرکت آنها و حرکت آنها در دشت سرخس بیشتر در فصول انتنقال صورت می گیرد ( اواسط پاییز , اواخر زمستان و اوایل بهار) و عامل اصلی توسعه تپه ها بادهاب سریع شرقی – غربی است هرجند که حرکت بادهای شرقی – غربی نیز در گسترش تپه ها مؤثر است که انرژی بادی دارای فرایا و معاسی به شرح زیر می باشد :
فرایا : انرژی بادی علاوه بر عدم آلودگی محیط زیست از ارزانترین و مؤثرترین نوع سوخت است که به طور رایگان و پایان ناپذیر در اختیار می باشد .

محدودیت 4 : محدودیتهای جغرافیایی و دسترسی مستمر به آن , دشواری در انبار کردن و ذخیره سازی و قابلیت انتقال انرژی بادی می باشد . توسعه پایدار و حفاظت از محیط ریست در گرو استفاده درست و بهینه از منابع انرژی مخصوص انرژی ها تجدید شوند میسر است تکنولوژی انرژیهای جایگزین به آهستگی به بازار می آید و در قرن 21 از سوختهای فسیلی دور می شویم نتیجه اینها انقلاب انرژی خواهد بود .

**
5/24
27
29
5/16
29

5/14
5/15
5/16
5/14
5/11
5/17
5/15
5/19

5/19
5/16
5/17
5/15
5/17

5/21/07 5/14
5/17
7
5/15
5/13

5/12
5/16
5/9
8
5/13
8
7
5/11

5/14
5/11
5/11
5/9
5/11
5/11
5/11
5/11

5/11
5/9
5/9
5/8
8
5/12

8
5/16
5/8
8

5/11
5/10
8
5/11
5/12
5/8
5/14
5/13
5/13

5/8
5/11
5/8
5/11
5/12

5/12
5/18
5/10
5/13
5/11
5/11
5/8
5/10
5/10
5/11
5/12

5/11
5/12
5/17
5/16
5/13
5/11
5/13
5/9

8
5/11
5/10
5/14
5/13

5/13
29
5/12
5/10
5/9
5/11
8
5/11
5/11
5/12
5/11
5/12
5/14
5/14

8
5/13
5/10
5/9
5/17
5/8
5/11

5/12
5/15
5/11
5/15
5/9
5/13
8

5/17
5/12
5/12
5/9
5/11
5/10
5/13
5/14
5/9
8
5/16
5/13
5/15

5/21/07 5/17
5/11
5/12
5/14
5/11
5/9
5/9
5/14
5/15
5/14
5/11

 

5/10
5/9
5/9
5/11
5/14
5/10 5/21
5/14
5/21
5/16
5/10
5/12
5/14
5/11
5/11

5/14
5/9
5/13
5/13
5/11
5/10
5/11

 

5/14
5/15
5/14
5/14
5/13
5/14
5/13

5/8
5/18
5/14
5/11
5/13
5/11
518
5/9
5/14
5/8
5/11

5/9
5/14
5/12
5/16
5/17
5/13
5/15
5/21/07 5/12
5/16 5/15

5/15
5/19
5/12
5/11
5/13
5/11
5/10
5/15
5/11
8
5/12
5/13

5/19
5/10
5/14
5/16
5/13
5/11
5/16

5/13
5/9 **
5/24
27
5/17
5/11
5/13
5/11
5/9
5/10
5/8

5/9
5/12
5/12
5/10
5/11
5/13
5/15
5/14
5/14
5/10
5/9

5/10
5/12
5/11
5/13
5/11
5/9
8
5/13
8

8
5/11
5/12
5/11
5/11
5/16
5/11
5/11
5/17
5/13
5/11

5/8 **
5/9
5/10
29
5/13
5/11
8
8
5/16
5/8
5/8
5/12
5/8
5/9
5/19
5/11
5/11
5/13
5/11
5/12
5/11
5/9 63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
29 5/16 5/17 5/18 29 5/17 5/21 5/21 5/21 5/19 27 5/17 29 84-63
سالیانه آذر آبان مهر شهریور مرداد
AUG تیر
JUlY خرداد
JUNE اردیبهشت
MAY فروردین
APR اسفند
MAR بهمن
FEB دی
JAN YEAR

FASTES WINED SPEED
لذا تمامی عوامل فوق شرایط را برای فرسایش خاکها مهیا می سازد . بنا براین منطقه از حیث عوامل یاد شده دارای پتانسیل فرسایش است اما آنچه خصوصا در یک سال گذشته شرایط را حادتر نموده است علاوه بر تداوم خشک سالی ها و تنزل فاحش میانگین بارندگی سالیانه از میانگین 18 ساله ( بارندگی 84 به میزان 130 میلی متر و در سال 85 به میزان حدود 55 میلی متر اعلام شده است ) , تاثیر مخرب عوامل انسانی و عواما سؤ مدیریتی در منطقه ,‌شرایط را برای بروز فرسایش شدیدی مهیا نموده است

عوامل انسانی :
1- بدون شک شرکت گاز و منطقه ویژه اقتصادی سرخس بیشترین تاثیر را در رشد شهر نشینی داشته است و عدم وجود مشاغل مناسب در منطقه و نهایتا روی آوری مردم به تخریب مراتع منطقه و تبدیل و توسعه زراعتهای کم بازده که باعث تخریب خاک می شود فعالیتهای ضعیف زراعی مانند کشت در جهت شیب و در شیارهای تپه ها و یا کشت در جهت مسیر باد خاکها را با فرسایش بادی مواجه می کند با از بین رفتن رستنی ها و خاک ها ی سطحی توسط انسانها فرسایشی نتانی از باد افزوده خواهد شد که در نهایت به بیابان زایی منجر می شود و ازدیاد جمعیت در این رابطه نقش خود را به خوبی نشان می دهد . همین طور افزایش روز افزون جمعیت منجر به تغییر کار بری زمین می شود و تخریب مراتع به عنوان یک فرهنگ درآمده است . جلوگیری از تصاحب غیر مجاز زمین و به زیر کشت بردن آنها به دلیل مالکیت دو گانه ی زمین بین منابع طبیعی و آستان قدس رضوی و همین طور روند طولانی برخورهای قانونی ( 9 تا 10 ماه ) با مشکل مواجه می شود که این خود باعث تخریب زمینها توسط مردم و تبدیل آنها به اراضی بایر می شود که در بروز طوفان نقش به سزایی دارد
2- شخم و شیار اراضی مرتعی به صورت تخریب مراتع (اراضی ملی و آستان قدس رضوی ) و تبدیل آنها به دیمه زارهای بی بهره به منظور منتفع شدن از حمایتهای بیمه محصولات کشاورزی

3- چرای مفرط دام و وجود تعداد بیش از حد ظرفیت مراتع توسط دامداران عشایر و بومی منطقه که موجب تخریب و نابودی مراتع گردیده و متاسفانه مراتع منطقه سرخس را که روزگاری به عنوان یکی از مناطق شاخص قشلاقی و چراگاه اسبان قشون بوده است به تلی از خاک تبدیل نموده است که خشکسالی های پی در پی باعث شده که پوشش گیاهی بهحالت تنگ و پراکنده در بیاید که با تنک شده آنها بیشتر بارش به طور مستقیم در سطح زمین جاری می شود و یا به سرعت داخل خاک نفوذ می کند عموما افزایش جریان رودخانه ای نیز می تواند فرسایش ایجاد کند که این خود خطر بزرگی است.

لینک کمکی